Υπερίων

Ο Υπερίων συγκαταλέγεται στους έξι αρσενικούς Τιτάνες που γέννησε η Γαία από τον Ουρανό, μαζί με τον Ωκεανό, τον Κοίο, τον Κρείο, τον Ιαπετό και τον Κρόνο. Το όνομά του προέρχεται από το «ὑπὲρ» και το «ἰών», δηλαδή «αυτός που πορεύεται ψηλά», ονομασία που προδίδει τη λειτουργία του ως προσωποποίησης των ουράνιων φωτεινών τροχιών.

Στη Θεογονία ο ρόλος του περιορίζεται σε γενεαλογικό, καθώς ο Ησίοδος δεν διηγείται κάποια πράξη του. Ωστόσο η γενεαλογική του θέση είναι βαρύνουσα, καθώς είναι ο πατέρας των τριών μεγάλων ουράνιων φώτων —του Ηλίου, της Σελήνης και της Ηούς— που ορίζουν το μέτρο της ημέρας, του μήνα και του έτους.

Ο Υπερίων νυμφεύθηκε την Τιτανίδα Θεία, αδελφή του, γνωστή και ως Ευρυφαέσσα, «η ευρέως φωτίζουσα». Από την ένωσή τους γεννήθηκαν ο Ήλιος, η Σελήνη και η Ηώς. Ο Ησίοδος επισημαίνει ότι τα παιδιά αυτά φέρνουν φως σε όλους τους θνητούς που ζουν στη γη και στους αθάνατους που κατοικούν στον ουρανό.

Η τριάδα αυτή αντιστοιχεί στην ημερήσια κυκλική τάξη του κόσμου: η Ηώς προαναγγέλλει την ανατολή, ο Ήλιος διασχίζει τον ουρανό και η Σελήνη κυριαρχεί τη νύχτα. Ο πατέρας τους, με τη συμβολική του ανάταση στο ύψος, εγγυάται τη σταθερότητα αυτής της διαδρομής.

Στην Οδύσσεια ο Ήλιος αναφέρεται κατ' επανάληψη ως «Ὑπερίων», και η ίδια η φράση «Ἠέλιος Ὑπεριονίδης» δείχνει την πατρωνυμική σχέση. Στο μύθο των βοδιών του Ήλιου στη Θρινακία, οι σύντροφοι του Οδυσσέα ορκίζονται και αμαρτάνουν απέναντι στον «Ὑπερίονα», ο οποίος ζητεί από τον Δία να τιμωρήσει την ασέβεια.

Αυτή η μετάθεση του ονόματος έχει ερμηνευθεί από τους φιλολόγους ως ίχνος παλαιότερου σταδίου της θρησκείας, όπου ο Υπερίων ήταν ο ίδιος ο ηλιακός θεός πριν διαχωριστεί από αυτόν ο Ήλιος της ολυμπιακής παράδοσης. Για τον λόγο αυτό ο Υπερίων μένει στην ποίηση ως το πρότυπο του φωτεινού θεού.

Στην Τιτανομαχία ο Υπερίων υπήρξε μεταξύ των Τιτάνων που αντιτάχθηκαν στον Δία, και μετά τη ήττα τους καταδικάστηκε στα Τάρταρα. Ο Απολλόδωρος καταγράφει ότι οι Τιτάνες, μετά τη νίκη των Ολυμπίων, φυλακίστηκαν και τους φύλαξαν οι Εκατόγχειρες, ενώ ο Ήλιος, γιος του, διατήρησε τη θέση του στον ουρανό ως ένας από τους λίγους απογόνους που δεν τιμωρήθηκαν.

Ο Όμηρος και οι Ορφικοί Ύμνοι μνημονεύουν τον Υπερίωνα ως σεβάσμιο γενάρχη του ουράνιου φωτός. Ο ποιητής Κιτς, στον «Υπερίωνα», χρησιμοποίησε αργότερα το όνομα ως σύμβολο της παλιάς θεϊκής γενιάς που παραχωρεί τη θέση της στη νεότερη, μια ερμηνεία που στηρίζεται στον ρόλο του Τιτάνα ως τελευταίου φορέα του αρχέγονου φωτός.