Λητώ
Η κυανόπεπλη μητέρα του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος
Ταυτότητα & Ιερά Στοιχεία
Κύρια Ιερά Κέντρα & Τόποι Λατρείας
Ιερές Εορτές & Πανελλήνιοι Αγώνες
Γενεαλογική Καταγωγή & Συγγένειες
Μυθολογική Αφήγηση & Συμβολισμός
Η Λητώ, κόρη των Τιτάνων Κοίου και Φοίβης, είναι η μητέρα των διδύμων θεών Απόλλωνα και Αρτέμιδος, τους οποίους απέκτησε με τον Δία. Επειδή η Ήρα την καταδίωκε σε όλη τη γη και είχε απαγορεύσει σε κάθε στεριά να της δώσει καταφύγιο, η Λητώ βρήκε τελικά άσυλο στο άγονο, πλωτό νησί της Δήλου, όπου γέννησε κάτω από τον ιερό φοίνικα τα δύο της παιδιά.
«Φοίβη δ᾽ αὖ Κοίου ξυνέβη πολυηράτου εὐνῇ· / κυσαμένη δὴ ἔπειτα θεὰ θεοῦ ἐν φιλότητι / Λητὼ κυανόπεπλον ἐγείνατο, μείλιχον αἰεί, / ἤπιον ἀνθρώποισι καὶ ἀθανάτοισι θεοῖσι, / μείλιχον ἐξ ἀρχῆς, ἀγανώτατον ἐντὸς Ὀλύμπου.»
Και η Φοίβη πλάγιασε στο κρεβάτι του αξιαγάπητου Κοίου· κι αφού έμεινε έγκυος η θεά από την αγάπη του θεού, γέννησε τη μαυροφόρα Λητώ, την πάντοτε πράα, γεμάτη καλοσύνη για τους ανθρώπους και τους αθάνατους θεούς, πράα από την αρχή, την πιο γλυκιά μέσα στον Όλυμπο.
Τιτανική Καταγωγή και η Ένωση με τον Δία
Ο Ησίοδος αναφέρει ότι η Φοίβη, ενωμένη με τον Κοίο, γέννησε την κυανόπεπλη Λητώ, την πάντοτε πράα και ευγενική προς θεούς και ανθρώπους, καθώς και την ευώνυμη Αστερία. Η Λητώ έγινε ερωμένη του Δία και μητέρα του Απόλλωνα και της Άρτεμης.
Η πραότητά της, τονισμένη από τον Ησίοδο με το επίθετο «μειλιχιοτάτη», έρχεται σε αντίθεση με τη βιαιότητα με την οποία αντιμετωπίστηκε από την Ήρα. Στη Θεογονία δεν περιγράφεται ως αντίπαλος των Ολυμπίων, και η ένωσή της με τον Δία νομιμοποιεί την ολύμπια εξουσία μέσα από τις τιτανικές καταβολές της.
Η Δίωξη της Ήρας και η Γέννηση στη Δήλο
Η Ήρα, οργισμένη από την εγκυμοσύνη της Λητούς, απαγόρευσε σε κάθε τόπο να τη φιλοξενήσει και, κατά μία παράδοση, έστειλε τον δράκοντα Πύθωνα να την καταδιώξει. Η Λητώ περιπλανήθηκε και κανένα νησί δεν τολμούσε να τη δεχθεί, φοβούμενο ότι ο Φοίβος θα το περιφρονούσε.
Η μόνη που δέχτηκε ήταν η Δήλος, ένα άγονο νησί που αργότερα έγινε ιερότατο. Η Λητώ γέννησε εκεί, κρατώντας έναν φοίνικα, αφού οι θεές είχαν φέρει από τον Όλυμπο την Ειλείθυια, την θεά των τοκετών. Μετά τη γέννηση, η Δήλος γέμισε χρυσάφι και έγινε το κέντρο της λατρείας του Απόλλωνα.
Η Προστάτιδα των Παιδιών της: Νιόβη, Τιτυός και Λύκιοι
Η Λητώ αντέδρασε σε κάθε προσβολή που υπέστη η ίδια ή τα παιδιά της. Η Νιόβη καυχήθηκε ότι είχε περισσότερα παιδιά, και ο Απόλλων με την Άρτεμη σκότωσαν όλους τους γιους και τις κόρες της. Ο γίγαντας Τιτυός επιχείρησε να τη βιάσει και τιμωρήθηκε αιώνια στον Κάτω Κόσμο.
Στη Λυκία, αγρότες που της αρνήθηκαν νερό μεταμορφώθηκαν σε βατράχους. Στη Λυκία η λατρεία της ήταν ιδιαίτερα σημαντική: το Λητώον στον Ξάνθο ήταν το κέντρο της λυκιακής συμπολιτείας.
Η Λατρεία της Λητούς, η Δήλος και η Φαιστός
Η Λητώ λατρευόταν στη Δήλο, στον Ξάνθο της Λυκίας, στη Φαιστό της Κρήτης και στους Δελφούς. Ως προστάτιδα των παιδιών και των εφήβων, ονομαζόταν «κουροτρόφος», και η λατρεία της συνδεόταν με τις τελετές ενηλικίωσης.
Στη Φαιστό γιορτάζονταν τα Εκδύσια, που αφορούσαν τη μεταμόρφωση της Λευκίππου από κορίτσι σε αγόρι με την παρέμβαση της Λητούς, και στη Δήλο τα Δήλια, το μεγάλο πανηγύρι των Ιώνων προς τιμήν του Απόλλωνα και της μητέρας του.
Οι 10 Σπουδαιότεροι Μύθοι της Λητούς
Η Καταγωγή της Λητούς από τον Κοίο και τη Φοίβη
Η Φοίβη, ενωμένη ερωτικά με τον Τιτάνα Κοίο, γέννησε την κυανόπεπλη Λητώ και την Αστερία. Η Λητώ, όπως τονίζει ο Ησίοδος, ήταν πάντα πράα και ευγενική προς όλους, θεούς και ανθρώπους.
Η Ένωση με τον Δία και η Σύλληψη των Διδύμων
Ο Δίας ενώθηκε με τη Λητώ και απέκτησε τον Απόλλωνα και την Άρτεμη, τα δύο ωραιότερα παιδιά ανάμεσα στους Ουρανίωνες. Ο Ησίοδος τα θεωρεί γέννημα της σχέσης αυτής που εισήλθε στην ολύμπια οικογένεια.
Η Δίωξη της Ήρας και οι Περιπλανήσεις
Η Ήρα, ζηλεύοντας, απαγόρευσε σε κάθε τόπο να δεχτεί τη Λητώ και κράτησε την Ειλείθυια μακριά από αυτήν, ώστε να παρατείνει τον τοκετό. Η Λητώ περιπλανήθηκε πολλές ημέρες, ενώ καμιά πόλη δεν τολμούσε να τη δεχθεί.
Η Γέννηση του Απόλλωνα και της Άρτεμης στη Δήλο
Η Λητώ έφτασε στη Δήλο και, αγκαλιάζοντας τον φοίνικα, γέννησε τον Απόλλωνα, ενώ η Ειλείθυια έφτασε έπειτα από παρακλήσεις των θεαινών. Οι θεές έλουσαν το βρέφος, και το νησί γέμισε χρυσάφι.
Η Δήλος ως Καταφύγιο και η Πλάνη Αστερία
Σε μια παράδοση, η Δήλος ήταν η Αστερία, αδελφή της Λητούς, που μεταμορφώθηκε σε πλωτό νησί για να αποφύγει τον Δία. Ο Καλλίμαχος παρουσιάζει το νησί να δέχεται τη Λητώ, επειδή δεν είχε τίποτα να χάσει και να θεμελιώνει έτσι την ιερότητά του.
Ο Πύθων και η Εκδίκηση του Απόλλωνα
Ο Πύθων, που η Ήρα είχε στείλει να καταδιώξει τη Λητώ, σκοτώθηκε από τον Απόλλωνα λίγες ημέρες μετά τη γέννησή του. Ο θεός ίδρυσε το μαντείο των Δελφών στο σημείο αυτό.
Οι Λύκιοι Χωρικοί και οι Βάτραχοι
Κατά την περιπλάνησή της, η Λητώ έφτασε στη Λυκία διψασμένη και ζήτησε νερό από μια λίμνη. Οι χωρικοί την εμπόδισαν και θόλωσαν το νερό, οπότε εκείνη τους μεταμόρφωσε σε βατράχους.
Η Νιόβη και η Τιμωρία της Αλαζονείας
Η Νιόβη, βασίλισσα της Θήβας, καυχήθηκε ότι ήταν ανώτερη από τη Λητώ, επειδή είχε δεκατέσσερα παιδιά, ενώ εκείνη μόνο δύο. Ο Απόλλων και η Άρτεμις τα σκότωσαν με τα βέλη τους, και η Νιόβη μεταμορφώθηκε σε βράχο που δακρύζει.
Ο Τιτυός και η Υπεράσπιση της Λητούς
Ο γίγαντας Τιτυός επιχείρησε να βιάσει τη Λητώ στους Δελφούς. Τα παιδιά της τον σκότωσαν με βέλη, και στον Κάτω Κόσμο δύο γύπες του κατασπαράσσουν αιώνια το συκώτι.
Η Λητώ στη Φαιστό και η Μεταμόρφωση της Λευκίππου
Στην Κρήτη, η Λευκίππη, που είχε γεννηθεί κορίτσι, ανατράφηκε ως αγόρι και, όταν ήρθε η ώρα του γάμου, η μητέρα της παρακάλεσε τη Λητώ. Η θεά τη μεταμόρφωσε σε άνδρα, και οι Φαίστιοι ίδρυσαν τα Εκδύσια.
Δείτε τη θέση της Λητούς στο Γενεαλογικό Δέντρο
Εξερευνήστε τις διακλαδώσεις και τους θεϊκούς δεσμούς, από το αρχέγονο Χάος μέχρι τους ήρωες.