Άρτεμις
Η Ιοχέαιρα παρθένος θεά του κυνηγιού και των δασών
Ταυτότητα & Ιερά Στοιχεία
Κύρια Ιερά Κέντρα & Τόποι Λατρείας
Ιερές Εορτές & Πανελλήνιοι Αγώνες
Γενεαλογική Καταγωγή & Συγγένειες
Μυθολογική Αφήγηση & Συμβολισμός
Η Άρτεμις, κόρη του Δία και της Λητούς και δίδυμη αδελφή του Απόλλωνα, είναι η παρθένος θεά του κυνηγιού, των δασών και των άγριων ζώων («Πότνια Θηρῶν»). Ήρθε πρώτη στον κόσμο στη Δήλο, βοήθησε αμέσως τη μητέρα της στη γέννηση του αδελφού της και ζήτησε από τον Δία αιώνια παρθενία, τόξο και συνοδεία νυμφών. Προστατεύει τα νεαρά ζώα, τις επίτοκες γυναίκες και τα παιδιά, αλλά τιμωρεί αυστηρά όσους προσβάλλουν την αγνότητά της ή τα ιερά της άλση.
«Ἄρτεμιν ἀείδω χρυσηλάκατον, κελαδεινήν, / παρθένον αἰδοίην, ἐλαφηβόλον, ἰοχέαιραν, / αὐτοκασιγνήτην χρυσαόρου Ἀπόλλωνος.»
Υμνώ την Άρτεμη με το χρυσό αδράχτι, την ορμητική κυνηγό, τη σεπτή παρθένο που τοξεύει τα ελάφια και σκορπά τα βέλη, τη γνήσια δίδυμη αδελφή του χρυσοσπάθη Απόλλωνα.
Η Γέννηση στην Ορτυγία και η Πρωτότοκη Βοήθεια στη Λητώ
Καρπός του έρωτα του Δία και της Τιτανίδας Λητούς, η Άρτεμις γεννήθηκε στη νήσο Ορτυγία (ή στη Δήλο) μία ημέρα πριν από τον δίδυμο αδελφό της, τον Φοίβο Απόλλωνα. Μόλις γεννήθηκε, η Άρτεμις στάθηκε αμέσως στο πλευρό της Λητούς ως μαία και τη βοήθησε να φέρει στον κόσμο τον δίδυμο αδελφό της, τον Απόλλωνα.
Από τη βοήθεια αυτή προς τη μητέρα της στη Δήλο, η Άρτεμις τιμήθηκε ως «Λοχεία» και ταυτίστηκε με την Ειλείθυια, την προστάτιδα των γυναικών την ώρα του τοκετού. Παράλληλα, συγκλονισμένη από τον πόνο του τοκετού, ανέβηκε στα γόνατα του πατέρα της Δία και ζήτησε ως ύψιστο δώρο την αιώνια παρθενία, ένα τόξο φτιαγμένο από τους Κύκλωπες και την κυριαρχία στα απάτητα βουνά του κόσμου.
Η Πότνια Θηρών, τα Παρθένα Δάση και η Τοξοβολία
Ως «Πότνια Θηρών» (κυρίαρχη των άγριων ζώων), η Άρτεμις κινείται αέρινη στα δάση του Ταϋγέτου, του Ερυμάνθου και του Παρνασσού, συνοδευόμενη από ακολουθία εξήντα Ωκεανίδων και είκοσι Αμνισιάδων νυμφών, καθώς και από αγέλη άγριων λακωνικών σκύλων. Με το χρυσό της τόξο και τα βέλη που της σφυρηλάτησαν οι Κύκλωπες στη Λιπάρα, προστατεύει τα άγρια ζώα και τα νεαρά βλαστάρια.
Σε αντίθεση με τη σφαγή του πολέμου που εκπροσωπεί ο Άρης, το κυνήγι της Αρτέμιδος είναι μια ιερή πράξη μέτρου και σεβασμού. Προστατεύει μετρώντας τη ζωή των νεογνών ζώων και τιμωρεί σκληρά οποιονδήποτε κυνηγό παραβιάζει τους κανόνες της φύσης ή καυχιέται για ανώτερη τοξική δεινότητα από εκείνη.
Η Τιμωρία της Ύβρεως: Ακταίων, Νιόβη και Ωρίων
Η θεά υπήρξε ο πιο άτεγκτος φύλακας των ορίων ανάμεσα στο ανθρώπινο και το θείο. Όταν ο νεαρός Θηβαίος κυνηγός Ακταίων αντίκρισε τυχαία τη γυμνή της μορφή να λούζεται στα κρυστάλλινα νερά του Κιθαιρώνα, η Άρτεμις τον ράντισε με νερό μεταμορφώνοντάς τον σε έλαφο, τον οποίο κατασπάραξαν τα ίδια του τα αγαπημένα κυνηγόσκυλα.
Το ίδιο αυστηρά τιμώρησε και τη βασίλισσα της Θήβας Νιόβη, όταν εκείνη καυχήθηκε ότι ήταν ανώτερη από τη Λητώ επειδή είχε γεννήσει δεκατέσσερα παιδιά: μαζί με τον Απόλλωνα, η Άρτεμις κατετόξευσε τις κόρες της Νιόβης. Ακόμη και ο πελώριος γίγαντας κυνηγός Ωρίων, παρά την αρχική τους συντροφικότητα, βρήκε τον θάνατο όταν προσπάθησε να ασεβήσει προς την παρθενία της ή καυχήθηκε ότι θα εξοντώσει κάθε θηρίο της γης.
Η Προστάτιδα των Παίδων, η Βραυρώνα και το Αρτεμίσιο της Εφέσου
Πίσω από τη φοβερή πολεμική της τοξοβολία, η Άρτεμις αποτέλεσε την πιο στοργική θεότητα για τις ευάλωτες ηλικίες του ανθρώπου («Κουροτρόφος»). Στο διάσημο ιερό της στη Βραυρώνα της Αττικής, οι νεαρές Αθηναίες αφιερώνονταν σε αυτήν πριν από τον γάμο τους ως «άρκτοι» (μικρές αρκούδες), συμμετέχοντας σε ιερές τελετουργίες μύησης και προετοιμασίας για την ενήλικη ζωή.
Στην Έφεσο της Μικράς Ασίας, το επιβλητικό Αρτεμίσιο —ένα από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου— λάτρευε την Άρτεμη σε μια αρχαϊκή, παντοδύναμη μορφή ως πολύμαστη θεά-τροφό ολόκληρης της οικουμένης. Στην Έφεσο η ελληνική Άρτεμις συνδέθηκε με την αρχαιότερη μικρασιατική θεά της γονιμότητας και της φύσης.
Οι 10 Σπουδαιότεροι Μύθοι της Αρτέμιδος
Η Γέννηση στην Ορτυγία και ο Όρκος της Αιώνιας Παρθενίας
Η Άρτεμις γεννήθηκε πρώτη από τη Λητώ στην Ορτυγία και αμέσως στάθηκε μαία στη γέννηση του αδελφού της Απόλλωνα. Σε παιδική ηλικία κάθισε στα γόνατα του Δία και του ζήτησε αιώνια παρθενία, τόξο και βέλη, εξήντα Ωκεανίδες για συνοδεία και τα βουνά για κατοικία της.
Η Τιμωρία του Ακταίωνα και τα Άγρια Κυνηγόσκυλα
Ο νεαρός πρίγκιπας και δεινός κυνηγός Ακταίων, περιπλανώμενος στα δάση του Κιθαιρώνα, έφτασε στην πηγή Γαργαφία και αντίκρισε κατά λάθος την Άρτεμη να λούζεται γυμνή μαζί με τις νύμφες της. Η θεά, εξοργισμένη από τη βεβήλωση του απορρήτου της, τον ράντισε με νερό και τον μεταμόρφωσε σε ελάφι· τα πενήντα πιστά κυνηγόσκυλά του δεν τον αναγνώρισαν και τον κατασπάραξαν μέχρι θανάτου.
Η Θυσία και η Θαυματουργή Σωτηρία της Ιφιγένειας στην Αυλίδα
Όταν ο Αγαμέμνονας καυχήθηκε ότι σκότωσε ένα ελάφι με μεγαλύτερη ευστοχία από τη θεά, η Άρτεμις έπληξε τον στόλο των Αχαιών στην Αυλίδα με απόλυτη άπνοια, απαιτώντας τη θυσία της πρωτότοκης κόρης του, Ιφιγένειας. Την ύστατη στιγμή πάνω στον βωμό, η θεά λυπήθηκε την παρθένο, αντικατέστησε το κορμί της με ένα ελάφι και άρπαξε την Ιφιγένεια μέσα σε ένα σύννεφο, μεταφέροντάς την ως ιέρειά της στην Ταυρίδα.
Ο Καλυδώνιος Κάπρος και η Τιμωρία του Βασιλιά Οινέα
Ο βασιλιάς της Καλυδώνας Οινέας πρόσφερε πλούσιες απαρχές θυσιών σε όλους τους θεούς, αλλά λησμόνησε την Άρτεμη. Για να τιμωρήσει την αμέλεια του βασιλιά Οινέα, η θεά έστειλε έναν τεράστιο αγριόχοιρο που ρήμαζε τα κτήματα της Καλυδώνας, ώσπου συγκεντρώθηκαν οι ονομαστότεροι ήρωες της Ελλάδας υπό τον Μελέαγρο και την Αταλάντη για να τον εξοντώσουν.
Ο Θάνατος του Ωρίωνα και η Μεταμόρφωση στον Ουράνιο Αστερισμό
Ο γιγάντιος και πανέμορφος κυνηγός Ωρίων υπήρξε ο μοναδικός άνδρας που μοιράστηκε το κυνήγι με τη θεά. Ωστόσο, όταν επιχείρησε να αγγίξει την ίδια ή τη συνοδό της Ώπιδα (ή όταν καυχήθηκε υπεροπτικά ότι θα αφανίσει κάθε άγριο ζώο της γης), η θεά εξαπέλυσε έναν γιγάντιο σκορπιό που τον θανάτωσε με το δηλητηριώδες κεντρί του. Μετά θάνατον, ο Ωρίων τοποθετήθηκε στα άστρα να καταδιώκεται αιώνια από τον Σκορπιό.
Η Μεταμόρφωση της Καλλιστώς σε Μεγάλη Άρκτο
Η πιστή ακόλουθος της θεάς, η νύμφη Καλλιστώ, είχε ορκιστεί αγνότητα, αλλά αποπλανήθηκε από τον Δία που είχε πάρει τη μορφή της ίδιας της Αρτέμιδος. Όταν η εγκυμοσύνη της αποκαλύφθηκε στο ιερό λουτρό, η Άρτεμις την απομάκρυνε οργισμένη και η ζηλότυπη Ήρα τη μεταμόρφωσε σε άρκτο. Χρόνια αργότερα, όταν ο γιος της Αρκάδας πήγε να την τοξεύσει κυνηγώντας, ο Δίας τους ανύψωσε στον ουρανό ως Μεγάλη και Μικρή Άρκτο.
Η Σύλληψη της Χρυσοκέρατης Κερυνίτιδας Ελάφου από τον Ηρακλή
Στον τρίτο άθλο του, ο Ηρακλής διατάχθηκε να συλλάβει ζωντανή την ιερή Κερυνίτιδα Έλαφο, η οποία είχε χρυσά κέρατα και χάλκινες οπλές και ήταν αφιερωμένη στην Άρτεμη. Ο ήρωας την κατεδίωξε ασταμάτητα επί έναν ολόκληρο χρόνο μέχρι τον ποταμό Λάδωνα. Όταν την πλήγωσε ελαφρά με βέλος για να την πιάσει, η Άρτεμις εμφανίστηκε εξοργισμένη, αλλά μαλάκωσε όταν ο Ηρακλής της εξήγησε την υποταγή του στις εντολές των Μυκηνών.
Η Εξόντωση των Αλωάδων (Ώτου και Εφιάλτη) στον Παρνασσό
Οι γιγάντιοι γιοι του Ποσειδώνα, Ώτος και Εφιάλτης, απείλησαν να σωρεύσουν το Πήλιο πάνω στην Όσσα για να εισβάλουν στον Όλυμπο, καυχιόμενοι ότι θα πάρουν για συζύγους την Ήρα και την Άρτεμη. Η Άρτεμις τους εξόντωσε με τέχνασμα στη Νάξο: πήρε τη μορφή ελάφου και έτρεξε ανάμεσά τους, ώστε τα δύο αδέλφια ρίχνοντας τα ακόντιά τους να χτυπήσουν ο ένας τον άλλον. Οι δύο γίγαντες εκτόξευσαν τα ακόντιά τους εναντίον της ταυτόχρονα, διαπερνώντας ο ένας το στήθος του άλλου.
Η Σφαγή των Θυγατέρων της Υπερφίαλης Νιόβης
Η βασίλισσα των Θηβών Νιόβη υπερηφανεύτηκε ότι ήταν ανώτερη από τη Λητώ, επειδή είχε γεννήσει επτά γιους και επτά κόρες, ενώ η θεά μόνο δύο. Η Λητώ κάλεσε τότε τα δύο της παιδιά: ο Απόλλων κατετόξευσε τους γιους της Νιόβης ενώ κυνηγούσαν στον Κιθαιρώνα και η Άρτεμις τις κόρες της μέσα στο ανάκτορο, αφήνοντας τη Νιόβη να θρηνεί απολιθωμένη στο όρος Σίπυλο.
Η Προστασία της Νύμφης Αρέθουσας και η Υποθαλάσσια Πηγή των Συρακουσών
Όταν η αγνή κυνηγός νύμφη Αρέθουσα καταδιώχθηκε ερωτικά από τον ποτάμιο θεό Αλφειό στην Πελοπόννησο, ικέτευσε τη δέσποινά της Άρτεμη να τη σώσει. Η θεά τύλιξε την κόρη σε ένα πυκνό σύννεφο και τη μεταμόρφωσε σε υπόγεια κρυστάλλινη πηγή, οδηγώντας τα νερά της κάτω από τη θάλασσα του Ιονίου Πελάγους μέχρι το νησάκι της Ορτυγίας στις Συρακούσες της Σικελίας.
Δείτε τη θέση της Αρτέμιδος στο Γενεαλογικό Δέντρο
Εξερευνήστε τις διακλαδώσεις και τους θεϊκούς δεσμούς, από το αρχέγονο Χάος μέχρι τους ήρωες.