Ερμής

Μόλις γεννήθηκε το χάραμα στο άντρο της Κυλλήνης, ο Ερμής βρήκε μια χελώνα έξω από τη σπηλιά. Αφού την καθάρισε προσεκτικά, τέντωσε πάνω στο κοίλο όστρακο επτά χορδές από έντερα προβάτων και στερέωσε δύο καλάμινα μπράτσα με ζυγό, επινοώντας την πρώτη λύρα στην ιστορία του κόσμου, με την οποία ύμνησε τη δημιουργία του σύμπαντος.

Το ίδιο απόγευμα, ο Ερμής έκλεψε πενήντα βόδια από τα κοπάδια του Απόλλωνα στην Πιερία. Τους φόρεσε αυτοσχέδια σανδάλια ώστε τα ίχνη τους να δείχνουν αντίθετη κατεύθυνση, ενώ ο ίδιος περπατούσε φορώντας πέδιλα από κλαδιά μυρτιάς. Έκρυψε τα βόδια σε ένα σπήλαιο στην Πύλο και θυσίασε δύο από αυτά προς τιμήν των δώδεκα θεών, ιδρύοντας την πρώτη θυσία.

Όταν ο Απόλλων ανακάλυψε τον νεογέννητο κλέφτη και τον οδήγησε ενώπιον του Δία στον Όλυμπο, ο Ερμής αρνήθηκε αρχικά την πράξη του κάνοντας όλους τους θεούς να γελάσουν. Στη συνέχεια, έβγαλε τη λύρα και άρχισε να παίζει: ο Απόλλων μαγεύτηκε τόσο πολύ ώστε του χάρισε τα βόδια και το περίφημο χρυσό Κηρύκειο, επισφραγίζοντας την παντοτινή αδελφική τους συμμαχία.

Όταν η ζηλότυπη Ήρα ανέθεσε στον εκατοντάφθαλμο γίγαντα Άργο να φυλάει νυχθημερόν τη μεταμορφωμένη σε αγελάδα Ιώ, ο Δίας έστειλε τον Ερμή να τη λυτρώσει. Ο θεός πλησίασε ως βοσκός, έπαιξε στον αυλό του υπνωτικές μελωδίες και όταν και τα εκατό μάτια του γίγαντα έκλεισαν, τον αποκεφάλισε με την κυρτή άρπη του, κερδίζοντας την προσωνυμία «Αργειφόντης».

Ως Ψυχοπομπός, ο Ερμής κρατώντας το χρυσό του ραβδί, με το οποίο κλείνει ή ανοίγει τα μάτια των θνητών, συγκέντρωσε τις σκιές των μνηστήρων που εξόντωσε ο Οδυσσέας στην Ιθάκη. Τις οδήγησε τρίζουσες σαν νυχτερίδες πέρα από τα ρεύματα του Ωκεανού, τη Λευκάδα Πέτρα και τις Πύλες του Ήλιου, στα βάθη του ασφοδελού λειμώνα του Κάτω Κόσμου.

Όταν οι σύντροφοι του Οδυσσέα μεταμορφώθηκαν σε χοίρους από τα φίλτρα της μάγισσας Κίρκης στο νησί Αίαία, ο Ερμής εμφανίστηκε στον ήρωα με τη μορφή νεαρού άνδρα. Του πρόσφερε το μυστικό θεϊκό βότανο «μῶλυ» με τη μαύρη ρίζα και το γαλακτόλευκο άνθος, το οποίο εξουδετέρωσε τη μαγεία της Κίρκης και επέτρεψε στον Οδυσσέα να σώσει τους εταίρους του.

Όταν οι γιγάντιοι Αλωάδες (Ώτος και Εφιάλτης) συνέλαβαν τον θεό του πολέμου Άρη και τον έκλεισαν αλυσοδεμένο μέσα σε ένα βαρύ χάλκινο πιθάρι επί δεκατρείς ολόκληρους μήνες, ο θεός κινδύνευσε να πεθάνει από εξάντληση. Ο Ερμής, ειδοποιημένος μυστικά από τη μητριά των γιγάντων Ηρίβοια, πλησίασε αθόρυβα με την ευστροφία του και έκλεψε τον εξασθενημένο Άρη μέσα από το πιθάρι.

Στην πιο συγκινητική στιγμή της Ιλιάδας, ο Δίας έστειλε τον Ερμή να προστατεύσει τον συντετριμμένο ηλικιωμένο βασιλιά της Τροίας Πρίαμο, που πήγαινε να ικετεύσει τον Αχιλλέα για το σώμα του Έκτορα. Ο θεός έριξε βαθύ ύπνο στους Αχαιούς φρουρούς, άνοιξε αθόρυβα τις βαριές πύλες του στρατοπέδου και οδήγησε με ασφάλεια τον γέροντα μέχρι τα πόδια του ήρωα.

Όταν η Σεμέλη κάηκε από την όψη των κεραυνών του Δία, ο πατέρας των θεών έβγαλε το πρόωρο βρέφος Διόνυσο από τον μηρό του και το εμπιστεύτηκε στον Ερμή. Ο αγγελιοφόρος θεός πέταξε γοργά μακριά από τη ζηλότυπη Ήρα και παρέδωσε το θείο βρέφος στις νύμφες της Νύσας (ή στον Σειληνό), διασφαλίζοντας την επιβίωση και την ανατροφή του θεού του οίνου.

Στην επικίνδυνη αποστολή του Περσέα να αποκεφαλίσει τη γοργόνα Μέδουσα, ο Ερμής στάθηκε καθοδηγητής και ευεργέτης του. Τον οδήγησε στις Γραίες για να μάθει τον μυστικό δρόμο και του χάρισε τα δικά του πτερωτά σανδάλια για να πετά πάνω από τις θάλασσες, καθώς και την αδαμάντινη άρπη —το κοφτερό κυρτό δρεπάνι με το οποίο ο ήρωας έκοψε τον λαιμό του τέρατος.