Μέδουσα

Σε αντίθεση με τις δύο αθάνατες αδελφές της, τη Σθενώ και την Ευρυάλη, η Μέδουσα γεννήθηκε θνητή. Στα νεανικά της χρόνια διακρινόταν για τη σπάνια ομορφιά της και ιδιαίτερα για την πλούσια, μεταξένια κόμη της, προσελκύοντας πλήθος επίδοξων μνηστήρων. Υπηρετούσε ως ιέρεια στον ιερό ναό της παρθένου θεάς Αθηνάς, τηρώντας αυστηρούς όρκους αγνότητας.

Ωστόσο, ο θεός των θαλασσών Ποσειδώνας, κυριευμένος από άγριο ερωτικό πάθος, εισέβαλε στον ναό της Αθηνάς και βίασε τη Μέδουσα πάνω στο ιερό δάπεδο του αδύτου. Η παρθένος θεά θεώρησε τη συνεύρεση μέσα στον ναό της ως ασυγχώρητο μίασμα και ασέβεια. Μη μπορώντας να στραφεί εναντίον του ισχυρού της θείου Ποσειδώνα, ξέσπασε με όλη της την οργή πάνω στην ανυπεράσπιστη θνητή κόρη, μεταμορφώνοντας τη λαμπερή της κόμη σε κουβάρι από συριστικά φαρμακερά φίδια και χαρίζοντας στα μάτια της τη φονική δύναμη να απολιθώνουν ακαριαία οποιονδήποτε τολμούσε να την κοιτάξει.

Εξόριστη και απομονωμένη από τον κόσμο των θεών και των ανθρώπων, η Μέδουσα κατέφυγε μαζί με τις αδελφές της στις εσχατιές της Δύσης, πέρα από τον βαθύ και μυστηριώδη Ωκεανό, στα όρια της Νύχτας και του κήπου των Εσπερίδων. Το σώμα της απέκτησε χάλκινα νύχια, χρυσά φτερά και επιβλητικούς χαυλιόδοντες αγριόχοιρου, όμως το πιο τρομερό της όπλο παρέμεινε το βλέμμα της.

Γύρω από τη σκοτεινή σπηλιά των Γοργόνων, το τοπίο είχε μετατραπεί σε ένα μακάβριο δάσος από πέτρινα αγάλματα: γενναίοι πολεμιστές, κυνηγοί και άγρια θηρία που είχαν επιχειρήσει να πλησιάσουν, στέκονταν παγωμένοι για πάντα στον χρόνο με εκφράσεις απόλυτου τρόμου χαραγμένες στα πέτρινα πρόσωπά τους. Εκεί, στις δυτικές εσχατιές του Ωκεανού, η Μέδουσα κατοικούσε μαζί με τις δύο αθάνατες αδελφές της, κυοφορώντας από τον Ποσειδώνα τον Πήγασο και τον Χρυσάορα.

Το τέλος της Μέδουσας ήρθε όταν ο ήρωας Περσέας, καθοδηγούμενος από την Αθηνά και τον Ερμή, έφτασε στη φωλιά της. Με την κυνή του Άδη και τα φτερωτά σανδάλια, ο Περσέας πλησίασε τις τρεις Γοργόνες την ώρα που κοιμούνταν. Για να μην αντικρίσει απευθείας το φονικό πρόσωπο, κοίταζε αποκλειστικά την καθαρή αντανάκλαση πάνω στη στιλβωμένη επιφάνεια της χάλκινης ασπίδας του.

Με ένα αστραπιαίο και αλάνθαστο χτύπημα της αδαμάντινης άρπης, ο Περσέας απέκοψε την κεφαλή της. Τη στιγμή του αποκεφαλισμού, από τον ματωμένο της τράχηλο ξεπήδησαν θαυματουργά τα παιδιά του Ποσειδώνα: ο πάλλευκος φτερωτός ίππος Πήγασος και ο γίγαντας Χρυσάωρ με το χρυσό σπαθί. Ο Περσέας έκλεισε αμέσως το κεφάλι στον μαγικό ασκό (κίβιση) και διέφυγε αόρατος, ενώ οι δύο αθάνατες αδελφές ξύπνησαν ουρλιάζοντας από θρήνο, καταδιώκοντας μάταια τον αόρατο άνεμο.

Ακόμη και μετά τον φυσικό της θάνατο, η κεφαλή της Μέδουσας διατήρησε αμείωτη τη μαγική της ισχύ. Το αίμα που έσταζε από τον λαιμό της είχε διπλή ιδιότητα: εκείνο από τις δεξιές φλέβες είχε τη δύναμη να θεραπεύει και να ανασταίνει νεκρούς (το οποίο παρέλαβε ο Ασκληπιός), ενώ εκείνο από τις αριστερές αποτελούσε ακαριαίο και ανίατο δηλητήριο. Σταγόνες που έπεσαν στην άμμο της Λιβύης κατά την πτήση του Περσέα μεταμορφώθηκαν στα φονικά δηλητηριώδη φίδια της ερήμου.

Αφού χρησιμοποίησε το κεφάλι για να απολιθώσει το θαλάσσιο κήτος στην Αιθιοπία και τον τύραννο Πολυδέκτη στη Σέριφο, ο Περσέας πρόσφερε το κειμήλιο ως ευγνώμονα θυσία στην Αθηνά. Η θεά προσάρμοσε το «Γοργόνειο» στο κέντρο της ιερής Αιγίδας της και στην πολεμική της ασπίδα. Στην αρχαία ελληνική τέχνη, το «Γοργόνειο» χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα ως αποτροπαϊκό έμβλημα: σμιλευόταν στα αετώματα των ναών (όπως στον ναό της Αρτέμιδος στην Κέρκυρα), στα ακροκέραμα, στις ασπίδες και στους θώρακες για να αποτρέπει το κακό.