Ασκληπιός
Ο θεός της ιατρικής τέχνης και θεραπευτής των ασθενών
Ταυτότητα & Ιερά Στοιχεία
Κύρια Ιερά Κέντρα & Τόποι Λατρείας
Ιερές Εορτές & Πανελλήνιοι Αγώνες
Γενεαλογική Καταγωγή & Συγγένειες
Μυθολογική Αφήγηση & Συμβολισμός
Ο Ασκληπιός, γιος του Απόλλωνα και της Θεσσαλής Κορωνίδας, είναι ο θεός της ιατρικής τέχνης. Ο Απόλλων τον έσωσε βρέφος από τη νεκρική πυρά της μητέρας του και τον παρέδωσε στον σοφό Κένταυρο Χείρωνα στο Πήλιο, όπου έμαθε τα θεραπευτικά βότανα και τη χειρουργική. Η τέχνη του έφτασε σε τέτοιο σημείο ώστε άρχισε να ανασταίνει νεκρούς, προκαλώντας τον κεραυνό του Δία και τη μετέπειτα αποθέωσή του στα μεγάλα Ασκληπιεία της Επιδαύρου, της Κω και της Περγάμου.
«Ἰητῆρα νόσων Ἀσκληπιὸν ἄρχομ᾽ ἀείδειν, / υἱὸν Ἀπόλλωνος, τὸν ἐγείνατο δῖα Κορωνὶς / Δωτίῳ ἐν πεδίῳ, κούρη Φλεγύου βασιλῆος, / χάρμα μέγ᾽ ἀνθρώποισι, κακῶν θελκτῆρ᾽ ὀδυνάων.»
Τον γιατρό των ασθενειών Ασκληπιό αρχίζω να υμνώ, τον γιο του Απόλλωνα, που γέννησε η θεϊκή Κορωνίδα στον κάμπο του Δωτίου, η κόρη του βασιλιά Φλεγύα, μέγα χαρά για τους ανθρώπους και καταπραϋντή των πικρών πόνων.
Η Διάσωση από την Πυρά της Κορωνίδας και η Μαθητεία στον Χείρωνα
Ο Ασκληπιός γεννήθηκε στην πεδιάδα της Θεσσαλίας (ή στην Επίδαυρο) από τον έρωτα του θεού του φωτός Απόλλωνα με την όμορφη βασιλοπούλα Κορωνίδα. Όταν η Κορωνίδα απίστησε, η οργισμένη Άρτεμις την τόξευσε με τα θανατηφόρα βέλη της. Καθώς το σώμα της καιγόταν στη νεκρική πυρά, ο Απόλλων έσπλαχνίστηκε το αγέννητο παιδί του: όρμησε μέσα στις φλόγες, έσωσε το βρέφος και το οδήγησε στο όρος Πήλιο.
Εκεί εμπιστεύτηκε την ανατροφή του στον πάνσοφο Κένταυρο Χείρωνα, τον μέγα διδάσκαλο των ηρώων. Κοντά στον Χείρωνα, ο νεαρός Ασκληπιός διδάχθηκε τα θεραπευτικά βότανα («ήπια φάρμακα»), τις επωδές και τη χειρουργική τέχνη, ξεπερνώντας σε γνώση όλους τους θνητούς θεραπευτές.
Το Αίμα της Γοργόνας και η Ανάσταση των Νεκρών
Η θεά Αθηνά, εκτιμώντας την ιερή αποστολή του, του δώρισε το μαγικό αίμα που είχε συλλέξει από το σώμα της αποκεφαλισμένης Γοργόνας Μέδουσας: το αίμα από τις αριστερές φλέβες ήταν θανατηφόρο δηλητήριο, ενώ εκείνο από τις δεξιές είχε τη θαυματουργή δύναμη να ανασταίνει τους νεκρούς.
Ο Ασκληπιός χρησιμοποίησε το θεϊκό αυτό δώρο για να επαναφέρει στη ζωή αδικοχαμένους ήρωες, όπως τον Ιππόλυτο, τον Καπανέα και τον Γλαύκο. Η πράξη του αυτή όμως διατάραξε την παγκόσμια ισορροπία της φύσης: ο θεός του Κάτω Κόσμου Άδης διαμαρτυρήθηκε έντονα στον Δία ότι τα βασίλεια των νεκρών ερημώνουν και ότι ο Ασκληπιός καταλύει τα σύνορα ανάμεσα στη θνητότητα και την αθανασία.
Ο Κεραυνός του Δία, η Οργή του Απόλλωνα και η Αποθέωση
Φοβούμενος ότι οι άνθρωποι θα πάψουν να πεθαίνουν και θα εξισωθούν με τους θεούς, ο Δίας χτύπησε τον Ασκληπιό με έναν πύρινο κεραυνό, θανατώνοντάς τον ακαριαία. Ο θάνατος του θεραπευτή προκάλεσε την απεγνωσμένη οργή του πατέρα του Απόλλωνα, ο οποίος σε αντίποινα εξόντωσε τους Κύκλωπες που είχαν κατασκευάσει τους κεραυνούς του Δία.
Ύστερα όμως από τη μεσολάβηση του Απόλλωνα, ο Δίας κατέταξε τον Ασκληπιό στους αθανάτους και τον τοποθέτησε στον ουρανό ως τον αστερισμό του Οφιούχου.
Τα Ασκληπιεία της Επιδαύρου και της Κω, η Εγκοίμηση και το Ιερό Φίδι
Στον ελληνικό κόσμο, τα ιερά του Ασκληπιού (τα «Ασκληπιεία») —με κορυφαία εκείνα της Επιδαύρου, της Κω, της Τρίκκης και των Αθηνών— αποτέλεσαν τα πρώτα οργανωμένα ολιστικά θεραπευτήρια της ιστορίας. Τα Ασκληπιεία χτίζονταν κοντά σε ιαματικές πηγές και άλση με καθαρό αέρα, συνδυάζοντας τα λουτρά, τη δίαιτα, το γυμνάσιο και το θέατρο με την τελετή της εγκοίμησης.
Στην καρδιά της θεραπείας βρισκόταν η ιερή «εγκοίμηση» (άβατον): οι ασθενείς κοιμούνταν στον ιερό χώρο και ο θεός εμφανιζόταν στα όνειρά τους με τη μορφή ιερού φιδιού, υποδεικνύοντας τη θεραπεία. Το φίδι, σύμβολο της ανανέωσης και της μακροζωίας επειδή αλλάζει δέρμα, τυλιγμένο γύρω από τη βακτηρία (μπαστούνι) του Ασκληπιού, παραμένει μέχρι σήμερα το παγκόσμιο έμβλημα της ιατρικής επιστήμης.
Οι 10 Σπουδαιότεροι Μύθοι του Ασκληπιού
Η Διάσωση του Βρέφους από την Πυρά της Μητέρας του Κορωνίδας
Όταν η ερωμένη του Απόλλωνα Κορωνίδα απίστησε με έναν θνητό, η Άρτεμις τη θανάτωσε με τα βέλη της. Καθώς το σώμα της καιγόταν στη νεκρική πυρά στο Δώτιο πεδίο, ο Απόλλων όρμησε μέσα στις φλόγες, άνοιξε τη μήτρα της και διέσωσε το βρέφος Ασκληπιό, παραδίδοντάς το στον Κένταυρο Χείρωνα για να ανατραφεί.
Η Ιατρική Μαθητεία πλάι στον Σοφό Κένταυρο Χείρωνα στο Πήλιο
Στο σπήλαιο του Πηλίου, ο Χείρωνας μύησε τον Ασκληπιό στη βοτανολογία, τη χειρουργική, τη σύνθεση φαρμάκων και τους θεραπευτικούς επωδούς. Ο νεαρός μαθητής ξεπέρασε γρήγορα τον δάσκαλό του, επινοώντας νέες μεθόδους ανακούφισης του ανθρώπινου πόνου και γιατρεύοντας ανίατες ασθένειες.
Η Δωρεά του Αίματος της Γοργόνας από τη Θεά Αθηνά
Η θεά Αθηνά παρέδωσε στον Ασκληπιό δύο φιαλίδια με το αίμα της αποκεφαλισμένης Μέδουσας. Με το αίμα από τις αριστερές φλέβες μπορούσε να επιφέρει ακαριαίο θάνατο, ενώ με το αίμα από τις δεξιές φλέβες κατείχε τη θαυματουργή δύναμη να θεραπεύει κάθε πληγή και να επαναφέρει νεκρούς στη ζωή.
Η Ανάσταση του Ιππολύτου και η Διαμαρτυρία του Άδη
Όταν ο αγνός ήρωας Ιππόλυτος σκοτώθηκε από τα αφηνιασμένα άλογά του στην Τροιζήνα, η Άρτεμις ικέτευσε τον Ασκληπιό να τον επαναφέρει. Ο γιατρός χρησιμοποίησε τα μαγικά βότανα και το αίμα της Γοργόνας ανασταίνοντας τον νέο. Ο θεός του Κάτω Κόσμου Άδης εξοργίστηκε και κατήγγειλε στον Δία ότι παραβιάζονται οι νόμοι της φύσης.
Ο Κεραυνοβολισμός από τον Δία για τη Διατάραξη της Κοσμικής Τάξης
Ύστερα από διαμαρτυρία του Άδη ότι ερημώνει το βασίλειο των νεκρών, ο Δίας κεραυνοβόλησε τον Ασκληπιό, επαναφέροντας το όριο ανάμεσα στους θνητούς και στους αθανάτους.
Η Εκδίκηση του Απόλλωνα με τον Φόνο των Κυκλώπων
Από την οργή του για τον κεραυνοβολισμό του γιου του, ο Απόλλων στράφηκε εναντίον των Κυκλώπων που είχαν σφυρηλατήσει τον κεραυνό του Δία. Ξέσπασε όμως εναντίον των Κυκλώπων, των δημιουργών των κεραυνών, και τους εξόντωσε με τα βέλη του. Για την πράξη του αυτή, ο Δίας τιμώρησε τον Απόλλωνα αναγκάζοντάς τον να υπηρετήσει ως θνητός βοσκός στο παλάτι του βασιλιά Αδμήτου στις Φερές.
Η Αποθέωση στον Όλυμπο και η Μεταμόρφωση στον Αστερισμό του Οφιούχου
Μετά την εκτίση της τιμωρίας του Απόλλωνα, ο Δίας ανέστησε τον Ασκληπιό ως θεό της ιατρικής και τον τοποθέτησε στον ουρανό ως τον αστερισμό του Οφιούχου.
Η Θαυματουργή Ίαση με το Ιερό Φίδι και η Επινόηση της Ιατρικής Βακτηρίας
Καθώς ο Ασκληπιός εξέταζε έναν ασθενή, ένα φίδι τυλίχθηκε γύρω από το μπαστούνι του (βακτηρία). Ο θεός το σκότωσε, αλλά ένα δεύτερο φίδι εμφανίστηκε κρατώντας στο στόμα του ένα θεραπευτικό βότανο και ανέστησε το πρώτο. Μόλις είδε το φίδι να ζωντανεύει, ο Ασκληπιός χρησιμοποίησε το ίδιο βότανο για να αναστήσει τον Γλαύκο, και από τότε το φίδι τυλιγμένο στη βακτηρία έγινε το έμβλημα της τέχνης του.
Η Ίδρυση του Μεγάλου Ασκληπιείου της Επιδαύρου και η Ιερή Εγκοίμηση
Στο ιερό άλσος της Επιδαύρου ιδρύθηκε το λαμπρότερο θεραπευτικό κέντρο της αρχαιότητας. Χιλιάδες πάσχοντες προσέρχονταν για κάθαρση και ξάπλωναν στο «Άβατον» για την ιερή εγκοίμηση. Ο θεός εμφανιζόταν στα όνειρά τους ή έστελνε τα ιερά του φίδια και σκύλους να γλείψουν τις πληγές, χαρίζοντας θαυματουργές ιάσεις που καταγράφονταν στις περίφημες στήλες των ιαμάτων.
Η Γέννηση της Υγείας και της Πανάκειας και η Ιπποκρατική Παράδοση της Κω
Από τον γάμο του Ασκληπιού με την Ηπιόνη (εκείνη που απαλύνει τον πόνο) γεννήθηκε η θεϊκή ιατρική οικογένεια: η Υγεία, η Πανάκεια, η Ιασώ, η Ακεσώ, καθώς και οι ομηρικοί γιατροί Μαχάων και Ποδαλείριος. Στην Κω, οι απόγονοί του (Ασκληπιάδες) με επικεφαλής τον Ιπποκράτη θεμελίωσαν την επιστημονική ιατρική, ορκιζόμενοι στον θεό με τον αιώνιο «Όρκο του Ιπποκράτη».
Δείτε τη θέση του Ασκληπιού στο Γενεαλογικό Δέντρο
Εξερευνήστε τις διακλαδώσεις και τους θεϊκούς δεσμούς, από το αρχέγονο Χάος μέχρι τους ήρωες.