Άτλας
Ο Τιτάνας που βαστάζει στους ώμους του τον ουράνιο θόλο
Ταυτότητα & Ιερά Στοιχεία
Κύρια Ιερά Κέντρα & Τόποι Λατρείας
Γενεαλογική Καταγωγή & Συγγένειες
Μυθολογική Αφήγηση & Συμβολισμός
Ο Άτλας, γιος του Τιτάνα Ιαπετού και της Ωκεανίδας Κλυμένης, είναι ο αδελφός του Προμηθέα, του Επιμηθέα και του Μενοιτίου. Επειδή ηγήθηκε των Τιτάνων στον πόλεμο εναντίον των Ολυμπίων, ο Δίας του επέβαλε μια ξεχωριστή τιμωρία: να στέκεται όρθιος στις δυτικές εσχατιές της γης, κοντά στον κήπο των Εσπερίδων, και να κρατά στους ώμους του τον ουράνιο θόλο.
«Ἄτλας δ᾽ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχει κρατερῆς ὑπ᾽ ἀνάγκης / πείρασιν ἐν γαίης, πρόπαρ Ἑσπερίδων λιγυφώνων, / ἑστηὼς κεφαλῇ τε καὶ ἀκαμάτῃσι χέρεσσιν· / ταύτην γάρ οἱ μοῖραν ἐδάσσατο μητίετα Ζεύς.»
Και ο Άτλας κάτω από σκληρή ανάγκη κρατά τον πλατύ ουρανό στα πέρατα της γης, αντίκρι στις λιγύφωνες Εσπερίδες, όρθιος στηρίζοντάς τον με το κεφάλι και με τα αδάμαστα χέρια του· γιατί τέτοια μοίρα του όρισε ο πάνσοφος Δίας.
Ο Γιος του Ιαπετού και η Ηγεσία στην Τιτανομαχία
Ο Άτλας γεννήθηκε από τον Τιτάνα Ιαπετό και την Ωκεανίδα Κλυμένη (κατά τον Απολλόδωρο, Ασία). Ο Ησίοδος τον ονομάζει πρώτο από τα τέσσερα αδέλφια, τον υπερήφανο Μενοίτιο, τον πολυμήχανο Προμηθέα και τον αβλεπτικό Επιμηθέα. Το όνομά του σχετίζεται με το ρήμα «τλῆναι», δηλαδή «υπομένω», και δηλώνει αυτόν που αντέχει.
Ο Άτλας εμφανίζεται από τον Όμηρο ως ο «ολοόφρων» που γνωρίζει τα βάθη όλης της θάλασσας και κρατά τους μακρούς στύλους που χωρίζουν τη γη από τον ουρανό. Η παράδοση αυτή τον τοποθετεί στα δυτικά όρια της οικουμένης, κοντά στις ακτές του Ωκεανού.
Η Τιτανομαχία και η Τιμωρία του Ουρανοφόρου
Στη μάχη των Τιτάνων εναντίον του Δία, ο Άτλας ήταν αρχηγός του τιτανικού στρατού, κατά τον Απολλόδωρο, και οι θεοί τον κατανίκησαν. Ο Ησίοδος περιγράφει την τιμωρία του: στα πέρατα της γης, μπροστά στις Εσπερίδες, στέκει υπό αναγκαστική ισχύ, στηρίζοντας με το κεφάλι και τα ακούραστα χέρια τον ευρύ ουρανό.
Ο Αισχύλος παρουσιάζει τον Άτλαντα να φέρει τον ουράνιο θόλο και ο Προμηθέας τον αναφέρει ως παράδειγμα της ίδιας τύχης που αναμένει τον ίδιο. Η εικόνα του Τιτάνα που βαστάζει στους ώμους του τον ουρανό αποτυπώνει τη μόνιμη τάξη που επέβαλε ο Δίας μετά την Τιτανομαχία.
Ο Άτλας, ο Ηρακλής και ο Περσέας
Στον ενδέκατο άθλο, ο Ηρακλής ζήτησε από τον Άτλαντα να φέρει τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων, ενώ ο ίδιος κράτησε προσωρινά τον ουρανό στους ώμους του. Ο Τιτάνας γύρισε με τα μήλα και πρότεινε να τα παραδώσει ο ίδιος στον Ευρυσθέα, αλλά ο ήρωας τον ξεγέλασε ζητώντας να ισορροπήσει το φορτίο, και έτσι ο Άτλας ξαναπήρε τη θέση του.
Ο Οβίδιος αφηγείται ότι ο Περσέας, επιστρέφοντας με το κεφάλι της Μέδουσας, ζήτησε φιλοξενία από τον βασιλιά Άτλαντα. Εκείνος, γνωρίζοντας χρησμό της Θέμιδος για τα χρυσά του μήλα, τον απέρριψε. Ο ήρωας τον μετέτρεψε σε βουνό, την οροσειρά του Άτλαντα, με τον ουρανό να ακουμπά στην κορυφή.
Οι Θυγατέρες του Άτλαντα: Πλειάδες, Υάδες και Εσπερίδες
Από την Πλειόνη, κόρη του Ωκεανού, ο Άτλας απέκτησε επτά κόρες, τις Πλειάδες Μαία, Ηλέκτρα, Ταϋγέτη, Αστερόπη, Κελαινώ, Αλκυόνη και Μερόπη. Αρκετές από αυτές ενώθηκαν με θεούς: η Μαία γέννησε τον Ερμή από τον Δία, ενώ οι άλλες απέκτησαν ήρωες και ιδρυτές πόλεων. Κατά την παράδοση, μεταμορφώθηκαν στον ομώνυμο αστερισμό.
Οι Εσπερίδες, που φρουρούσαν τον κήπο με τα χρυσά μήλα, και οι Υάδες θεωρούνται επίσης κόρες του. Το όνομα του Άτλαντα έδωσε την ονομασία στον Ατλαντικό Ωκεανό και στους γεωγραφικούς άτλαντες, μετά τον Μερκάτορα, που χρησιμοποίησε την εικόνα του Τιτάνα στο εξώφυλλο της συλλογής του.
Οι 10 Σπουδαιότεροι Μύθοι του Άτλαντα
Η Γέννηση του Άτλαντα και των Αδελφών του
Ο Ιαπετός νυμφεύθηκε την Ωκεανίδα Κλυμένη και γέννησε τον Άτλαντα, τον Μενοίτιο, τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα. Ο Ησίοδος σημειώνει τον υπερήφανο χαρακτήρα του Μενοιτίου και την πονηριά του Προμηθέα.
Ο Άτλας Στηρίζει τον Ουρανό
Ο Δίας επέβαλε στον Άτλαντα να κρατά τον ευρύ ουρανό στα πέρατα της γης, μπροστά στις Εσπερίδες. Στέκει εκεί ακούραστος, με το κεφάλι και τα χέρια του να στηρίζουν τον ουράνιο θόλο.
Ο Άτλας Αρχηγός των Τιτάνων στην Τιτανομαχία
Στον πόλεμο των Τιτάνων ο Άτλας, ο ισχυρότερος από τους αδελφούς του, ηγήθηκε του στρατού τους εναντίον του Δία. Μετά την ήττα, ο θεός τον καταδίκασε στη μόνιμη φύλαξη του ουρανού.
Ο Άτλας στην Οδύσσεια: Οι Κίονες της Θάλασσας
Η Καλυψώ, κόρη του Άτλαντα, κατοικεί στο νησί Ωγυγία. Ο Όμηρος αναφέρει τον Τιτάνα ως ολοόφρονα, που γνωρίζει τα βάθη της θάλασσας και κρατά τους μακρούς κίονες που χωρίζουν τη γη από τον ουρανό.
Ο Ενδέκατος Άθλος: Τα Μήλα των Εσπερίδων
Ο Ηρακλής κράτησε τον ουρανό ενώ ο Άτλας έφερε τα χρυσά μήλα από τον κήπο των κορών του. Ο Τιτάνας ήθελε να αφήσει το βάρος, αλλά ο ήρωας τον ξεγέλασε και τον ανάγκασε να το αναλάβει ξανά.
Η Μεταμόρφωση του Άτλαντα σε Βουνό από τον Περσέα
Ο Περσέας ζήτησε στέγη στον βασιλιά Άτλαντα, που φοβόταν χρησμό ότι ένας γιος του Δία θα κλέψει τα χρυσά μήλα του. Αρνούμενος, ο βασιλιάς πέτρωσε μπροστά στο κεφάλι της Μέδουσας και έγινε η οροσειρά που στηρίζει τον ουρανό.
Οι Πλειάδες, Κόρες του Άτλαντα
Ο Άτλας και η Πλειόνη απέκτησαν επτά κόρες, τις Πλειάδες, που κυνηγήθηκαν από τον Ωρίωνα και τελικά μεταμορφώθηκαν σε αστερισμό. Η Μαία, μία από αυτές, γέννησε τον Ερμή από τον Δία.
Ο Άτλας και η Αγέλη των Εσπερίδων
Κατά τον Ησίοδο οι Εσπερίδες φρουρούν τα χρυσά μήλα πέρα από τον ένδοξο Ωκεανό. Αρκετές μεταγενέστερες πηγές τις θεωρούν κόρες του Άτλαντα, και η τοποθεσία τους συνδέεται με τη θέση του Τιτάνα.
Ο Άτλας και ο Προμηθέας ως Παραδείγματα Τιμωρίας
Ο Προμηθέας, δεμένος στον Καύκασο, αναφέρει ότι ο αδελφός του Άτλας στέκεται στα δυτικά, φέροντας στους ώμους τον κίονα του ουρανού και της γης. Αμφότεροι υπέστησαν τιμωρία από τον Δία.
Ο Άτλας Ανακαλύπτει τη Σφαίρα του Ουρανού
Ο Διόδωρος και ο Παλαίφατος διασώζουν τον ορθολογιστικό μύθο ότι ο Άτλας ήταν σοφός αστρονόμος της Μαυριτανίας, που δίδαξε πρώτος τη σφαιρική μορφή του ουρανού. Γι' αυτό λέγεται ότι «κρατά» τον ουρανό.
Δείτε τη θέση του Άτλαντα στο Γενεαλογικό Δέντρο
Εξερευνήστε τις διακλαδώσεις και τους θεϊκούς δεσμούς, από το αρχέγονο Χάος μέχρι τους ήρωες.