Θησέας

Πριν αναχωρήσει για την Αθήνα, ο βασιλιάς Αιγέας έκρυψε κάτω από έναν ασήκωτο, βαρύ βράχο στην Τροιζήνα τα προσωπικά του σανδάλια και το κληρονομικό του ξίφος. Πρόσταξε την Αίθρα, εάν γεννούσε αγόρι, να του αποκαλύψει την καταγωγή του μόνον όταν θα ήταν αρκετά δυνατό ώστε να σηκώσει τον ογκόλιθο με τα ίδια του τα χέρια. Στα δεκαέξι του χρόνια, ο Θησέας μετακίνησε με ευκολία τον βράχο, παρέλαβε τα βασιλικά γνωρίσματα και αρνήθηκε να ταξιδέψει στην Αθήνα μέσω της ασφαλούς θαλάσσιας οδού, επιλέγοντας τον εξαιρετικά επικίνδυνο χερσαίο δρόμο του Ισθμού για να αποδείξει την ανδρεία του.

Στη διάρκεια αυτής της πορείας, ο νεαρός ήρωας εξολόθρευσε έξι φοβερούς ληστές και τέρατα που τρομοκρατούσαν τους οδοιπόρους, εφαρμόζοντας πάντοτε τον κανόνα της απόλυτης ανταπόδοσης (jus talionis): θανάτωνε τον κάθε κακούργο με την ίδια ακριβώς μέθοδο που εκείνος βασάνιζε τα θύματά του. Εξόντωσε τον Περιφήτη με το ίδιο του το ρόπαλο, τον Σίνη δένοντάς τον στα κλαδιά λυγισμένων πεύκων, τη φονική Κρομμυωνία Σουβλιά, τον Σκίρωνα γκρεμίζοντάς τον στα βράχια, τον παλαιστή Κερκυόνα στην Ελευσίνα και τον διαβόητο Προκρούστη στο ίδιο του το κρεβάτι.

Όταν ο Θησέας έφτασε στην Αθήνα, βρήκε τους πολίτες σε πένθος, καθώς είχε έρθει η ώρα να σταλεί για τρίτη φορά στην Κρήτη ο φόρος προς τον Μίνωα: επτά νέοι και επτά νέες που ρίχνονταν στον Λαβύρινθο για τον Μινώταυρο. Παρά τις παρακλήσεις του γηραιού Αιγέα, ο Θησέας προσφέρθηκε εθελοντικά να συμπεριληφθεί στους νέους, υποσχόμενος ότι εάν επέστρεφε νικητής, το πλοίο θα αντικαθιστούσε τα μαύρα πανιά του πένθους με ολόλευκα.

Στην Κνωσό, η κόρη του Μίνωα, Αριάδνη, ερωτεύτηκε παράφορα τον Αθηναίο πρίγκιπα. Με τη συμβουλή του αρχιτέκτονα Δαιδάλου, του παρέδωσε ένα κουβάρι νήμα (τον περίφημο «μίτο της Αριάδνης») και ένα κοφτερό ξίφος. Αφού έδεσε την άκρη του νήματος στην είσοδο, ο Θησέας προχώρησε στο εσωτερικό του Λαβυρίνθου, σκότωσε τον Μινώταυρο και βγήκε ξανά στο φως μαζί με τους νέους της Αθήνας. Ωστόσο, στην επιστροφή, μετά από θεϊκή προσταγή του Διονύσου (ή κατά άλλους από ασυγχώρητη λήθη), ο ήρωας εγκατέλειψε την κοιμισμένη Αριάδνη στις ακτές της Νάξου. Μέσα στην ταραχή του ξέχασε να υψώσει τα λευκά πανιά, με αποτέλεσμα ο Αιγέας, βλέποντας από το Σούνιο τα μαύρα ιστία, να πιστέψει ότι ο γιος του χάθηκε και να πέσει απελπισμένος στα κύματα, δίνοντας το όνομά του στο Αιγαίο Πέλαγος.

Όταν ο Θησέας ανέλαβε τη βασιλεία της Αθήνας μετά τον θάνατο του Αιγέα, προχώρησε στην πολιτική ενοποίηση της Αττικής. Πραγματοποίησε το κορυφαίο πολιτικό επίτευγμα του «Συνοικισμού»: ένωσε τους ανεξάρτητους και συχνά αλληλοσπαρασσόμενους δήμους της Αττικής σε ένα ενιαίο πολιτικό σώμα με πρωτεύουσα την Αθήνα, ιδρύοντας κοινό Πρυτανείο και Βουλευτήριο. Προς τιμήν αυτής της εθνικής ενότητας θέσπισε τη μεγάλη γιορτή των Παναθηναίων και τα Ίσθμια προς τιμήν του Ποσειδώνα.

Επιπλέον, διαίρεσε τους πολίτες σε τρεις τάξεις (Ευπατρίδες, Γεωμόρους και Δημιουργούς) και περιόρισε τη βασιλική εξουσία υπέρ της λαϊκής συνέλευσης, θεμελιώνοντας τα πρώτα σπέρματα της ισονομίας. Η πόλη του έγινε καταφύγιο για τους διωκόμενους ολόκληρης της Ελλάδας: εκεί βρήκε άσυλο ο συντετριμμένος Οιδίποδας στον Κολωνό και ο απελπισμένος Ηρακλής μετά τη θεϊκή μανία του.

Η ωριμότητα του Θησέα σημαδεύτηκε από την αδελφική φιλία του με τον βασιλιά των Λαπιθών Πειρίθοο. Μαζί πολέμησαν στην Κενταυρομαχία, όμως η αλαζονεία τους τους οδήγησε σε πράξεις ύβρεως: αποφάσισαν να παντρευτούν κόρες του Δία. Αφού απήγαγαν τη νεαρή Ελένη από τη Σπάρτη (την οποία φύλαξαν στις Αφίδνες), κατέβηκαν απερίσκεπτα στον Κάτω Κόσμο για να απαγάγουν την ίδια την Περσεφόνη. Ο Άδης προσποιήθηκε φιλοξενία και τους κάθισε στους «Θρόνους της Λήθης», όπου οι σάρκες τους κόλλησαν στα πέτρινα καθίσματα. Ο Θησέας απελευθερώθηκε χρόνια αργότερα από τον Ηρακλή, αλλά ο Πειρίθοος παρέμεινε για πάντα δέσμιος.

Κατά την επιστροφή του στην Αθήνα, ο Θησέας βρήκε στον θρόνο τον Μενεσθέα, τον οποίο είχαν εγκαταστήσει οι Διόσκουροι. Εξόριστος πλέον από την πόλη του, κατέφυγε στη Σκύρο, όπου είχε πατρικά κτήματα. Εκεί, ο βασιλιάς Λυκομήδης, φοβούμενος τη δημοφιλία του ήρωα, τον οδήγησε με δόλο σε έναν απόκρημνο βράχο και τον έσπρωξε στο κενό. Αιώνες αργότερα, στη μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.), οι Αθηναίοι στρατιώτες ορκίζονταν ότι είδαν το γιγάντιο φάντασμα του Θησέα να προελαύνει πάνοπλο επικεφαλής τους, οδηγώντας τους στη νίκη.