Μοίρες

Τα ονόματα των τριών αδελφών δηλώνουν τη δουλειά της καθεμιάς. Η Κλωθώ παίρνει το όνομά της από το ρήμα «κλώθω» (γνέθω) και γνέθει το νήμα της ζωής. Η Λάχεση (από το «λαγχάνω», παίρνω με κλήρο) μοιράζει στον καθένα το μερίδιό του. Η Άτροπος (α- και «τρέπω») είναι εκείνη που δεν αλλάζει πορεία, και κόβει το νήμα όταν έρθει η ώρα. Στην Πολιτεία (617c) ο Πλάτων τις κάνει κόρες της Ανάγκης και λέει ότι η Λάχεση τραγουδά τα περασμένα, η Κλωθώ τα παρόντα και η Άτροπος τα μελλούμενα.

Η λέξη «μοίρα» σήμαινε αρχικά «μερίδιο», δηλαδή ό,τι αναλογεί στον καθένα. Ο Όμηρος μιλά συνήθως για τη Μοίρα στον ενικό και δεν δίνει ονόματα στις τρεις. Στην Ιλιάδα (Ω 209-210) η Εκάβη λέει ότι η ισχυρή Μοίρα έγνεσε το νήμα του Έκτορα την ημέρα που τον γέννησε. Οι τρεις αδελφές με τα ονόματά τους εμφανίζονται για πρώτη φορά στη Θεογονία.

Στους στίχους 217-222 της Θεογονίας οι Μοίρες γεννιούνται από τη Νύχτα μόνη της, μαζί με τις Κήρες, και έχουν ως έργο να τιμωρούν τις παραβάσεις θεών και ανθρώπων. Λίγο πιο κάτω (904-906) ο ίδιος ποιητής τις κατατάσσει ανάμεσα στα παιδιά του Δία και της Θέμιδας, μαζί με τις Ώρες, και πάλι με τη δουλειά να δίνουν στους θνητούς το καλό και το κακό.

Οι δύο καταγωγές δείχνουν δύο διαφορετικές αντιλήψεις: στην πρώτη η μοίρα είναι αρχαιότερη από τους Ολύμπιους και δεν εξαρτάται από αυτούς, στη δεύτερη ανήκει στην τάξη που εγκαθιδρύει ο Δίας. Οι Ρωμαίοι ταύτισαν τις Μοίρες με τις Parcae (Nona, Decima και Morta, όπως τις αναφέρει ο Αύλος Γέλλιος, 3.16), θεότητες που αρχικά είχαν σχέση με τη γέννηση.

Ο ποιητής της Ιλιάδας δείχνει ότι η Μοίρα δεσμεύει ακόμη και τον Δία. Όταν ο Δίας σκέφτεται να σώσει από τον θάνατο τον αγαπημένο του γιο Σαρπηδόνα, η Ήρα τον ρωτά αν θα ελευθερώσει έναν θνητό που η μοίρα του έχει από παλιά καθορίσει, και του λέει ότι οι άλλοι θεοί δεν θα τον επαινέσουν (Π 433-449). Ο Δίας υποχωρεί. Στη μονομαχία του Έκτορα με τον Αχιλλέα (Χ 208-213) απλώνει τη χρυσή ζυγαριά και βάζει στους δύο δίσκους τις κήρες των δύο ανδρών· ο δίσκος του Έκτορα πέφτει προς τον Άδη.

Στον Προμηθέα Δεσμώτη (511-518) του Αισχύλου, ο Προμηθέας λέει ότι οι τρίμορφες Μοίρες και οι Ερινύες κυβερνούν την Ανάγκη, και ότι ούτε ο Δίας μπορεί να ξεφύγει από ό,τι είναι γραμμένο. Σε άλλους μύθους όμως οι Μοίρες υποχωρούν: στις Ευμενίδες (723-728) ο Απόλλων τις μεθά και πετυχαίνει να σώσει τον Άδμητο από τον θάνατο, υπό τον όρο να πεθάνει κάποιος άλλος στη θέση του. Στην Άλκηστη του Ευριπίδη (12-14) ο όρος αυτός πληρώνεται από τη γυναίκα του.

Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο (1.8.2), οι Μοίρες εμφανίστηκαν στην Αλθαία όταν γεννήθηκε ο Μελέαγρος και προείπαν ότι θα ζήσει όσο δεν καίγεται ένα δαυλί στην εστία. Η μητέρα του έβγαλε το δαυλί από τη φωτιά και το φύλαξε, μέχρι που το έριξε ξανά στις φλόγες από οργή για τον θάνατο των αδελφών της. Οι Μοίρες συμμετέχουν και στη Γιγαντομαχία (Απολλόδωρος 1.6.2), όπου σκοτώνουν με χάλκινα ρόπαλα τον Άγριο και τον Θόαντα.

Λατρεύονταν σε πολλές πόλεις. Στους Δελφούς, κατά τον Παυσανία (10.24.4), υπήρχαν βωμοί των Μοιρών και ο Δίας και ο Απόλλων τιμώνταν με το επίθετο Μοιραγέτης («αυτός που οδηγεί τις Μοίρες»). Στη Σπάρτη το ιερό τους βρισκόταν κοντά στην εστία των εφόρων (3.11.8) και στην Ολυμπία είχαν βωμό (5.15.5). Στην Αθήνα, κατά τον Πολυδεύκη (3.38), πριν από τον γάμο προσφέρονταν θυσίες και στις Μοίρες.